Bir 'evet' Türkiye'yi böyle değiştirdi !

12 Eylül referandumu Türkiye tarihi açısından bir milattı. Darbe anayasasından kurtulmak isteyen milyonlar sandığa koştu. Millet, demokratik ve
sivil Türkiye'nin önünü açtı.

Bir 'evet' Türkiye'yi böyle değiştirdi

12 Eylül referandumu Türkiye tarihi açısından bir milattı. Darbe anayasasından kurtulmak isteyen milyonlar sandığa koştu. Millet, demokratik ve sivil Türkiye'nin
önünü açtı.
METİN ARSLAN, AHMET DÖNMEZ ANKARA MUSTAFA GÜRLEK'in haberi

Asker-sivil ilişkileri yeniden ve olması gerektiği gibi düzenlendi. Yargı imparatorluğu çöktü. İşadamlarının önü açıldı. YAŞ mağdurlarının itibarları iade
edildi. Emekli, memur ve işçiler yeni haklara kavuştu. Engellilere yeni haklar verildi.Türkiye, bir yıl önce yapılan referandumla demokrasi ve özgürlüklerin
alanını genişleten yepyeni bir döneme adım attı. 12 Eylül 1980 askerî darbesinin 30. yıldönümünde referanduma sunulan anayasa değişikliği paketi, halkın
yüzde 58'inin 'evet' oyuyla kabul edildi. 26 maddeden oluşan paketle, ileri demokrasi ve sivil Türkiye'nin yolunu açan birçok yeni düzenleme hayatımıza
girdi. 1982 Anayasası'nda yapılan reform niteliğindeki değişiklikler, Türkiye için adeta milat oldu. Özellikle yargı alanındaki düzenlemeler daha demokratik,
sivil ve çoğulcu bir yapı sağladı. Darbecilere yargılama yolu açıldı ve başlatılan soruşturma kapsamında hayatta olan Konsey üyelerinin ifadeleri alındı.
Askerî mahkemelerin alanı daraltılırken yargıdaki çift başlılığın kaldırılması için de adım atılmış oldu. Anayasa Mahkemesi, Hakimler ve Savcılar Yüksek
Kurulu (HSYK), Yargıtay ve Danıştay'da önemli değişikliklere imza atıldı.

Emekliler, memurlar, işçiler yeni haklara kavuşurken kadınlar, çocuklar, engelliler ve şehit ailelerine pozitif ayrımcılık getirildi. Yüksek Askerî Şûra
(YAŞ) kararıyla 'disiplinsizlik' kılıfı altında TSK'dan ihraç edilen askerlere gasp edilen hakları iade edildi. Memurlar, yıllardır mücadelesini verdiği
toplu sözleşme hakkına kavuştu. Hakkındaki soruşturma ve kovuşturmalar sebebiyle yurtdışına çıkamayan işadamları seyahat özgürlüğüne kavuştu.

Türkiye'de yaşayan 8,5 milyon engellinin yüzü 12 Eylül 2010 anayasa referandumundan sonra güldü. Zira bugüne kadar kendilerine bir lütuf gibi sunulan özürlülerin
vatandaşlık hakları "pozitif ayrımcılık" maddesiyle anayasadaki yerini aldı. Anayasa değişikliği paketindeki 10. madde çocuklar, yaşlılar ve özürlüler
gibi özel surette korunması gerekenler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı ilkesini getirdi. Buna bağlı olarak referandumun
üzerinden bir yıl gibi kısa bir süre geçmesine rağmen özürlü vatandaşlar için birçok alanda devrim niteliğinde gelişmeler yaşandı. Bunların en başında
istihdam yer aldı. Milli Eğitim Bakanlığı 5 bin, Sağlık Bakanlığı da 2 bin olmak üzere toplam 7 bin özürlü vatandaş kamuda sınav yapılarak istihdam edildi.
Kamu kurumlarına memur alınırken özürlüler için ilk kez ayrı bir merkezi sınav sistemi uygulanmaya başlandı. Bugüne kadar verdiği kararlarla demokrasinin
önünde engel olan Yüksek Seçim Kurulu (YSK), tarihinde ilk kez özürlülere özel sandık uygulamasına geçti. 12 Haziran genel seçimlerinde özürlü ve yaşlı
vatandaşlar için sandıklar giriş katlara konuldu. Özürlüler, araç satın alırken ÖTV'den sonra KDV'den de muaf tutuldu. Özürlü vatandaşlar PTT şubelerinde
sıra beklemekten kurtuldu. Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumu (BTK), yayınladığı yönetmelikte GSM operatörlerine görme özürlüler için kabartma yazılı
fatura düzenleme şartı getirdi. Noterlerde özürlülerden şahit istenmesi uygulamasına son verildi.

Yaşlı, malul ve özürlüler 2008 yılından itibaren maaşlarını PTT Bank'tan sıra beklemeden alıyor. 2022 sayılı Yaşlı ve Özürlü Kanunu çerçevesinde PTT'ye
devredilen ve 2 Haziran 2008 tarihinden itibaren başlayan uygulama, özürlü vatandaşları kuyruk çilesinden kurtardı. Önceki maaş ödemelerinde banka önlerinde
saatlerce bekleyen özürlü ve yaşlı vatandaşlar, PTT şubelerinde de kendilerine özel numara alarak sıra beklemeden işlemlerini gerçekleştiriyor.

Türkiye Özürlüler Federasyonu Genel Başkanı Cemal Merdan, referandumun sonuçlarını demokrasinin, kamu kurumları ve sivil toplum örgütlerinin ufkunun önündeki
bir engelin kalkması olarak değerlendiriyor. Merdan, "Bir sivil toplum örgütü olarak küçük bir değişikliğin bu kadar büyük bir etkisi olacağını açıkçası
ummuyordum. Bu kadar beklentim yoktu. Özürlüler arasında bir heyecan oluştu. Haklarını daha çok sormaya başladılar. Bizi daha fazla sıkıştırmaya başladılar.
Bu heyecan sivil toplum örgütlerine yansıdı. Eskiden kurumlarımız bu konuyla ilgili çalışma yapmazken şimdi özürlülerle ilgili hizmetlerini artırmaya başladılar."
şeklinde konuşuyor.

Türkiye Beyazay Derneği Başkanı ve AK Parti eski milletvekili görme özürlü Lokman Ayva, 12 Eylül referandımunu zihinsel bir devrim olarak nitelendiriyor.
Ayva, "Anayasa referandumundan sonra Türkiye'de zihinsel olarak bir sistem oturdu. Özürlülere bakış açısı değişti. Özürlülere özgüven geldi. Artık bir
özürlü vatandaşımız kendi hakkını savunabiliyor. 'Bu benim hakkım' diyor." ifadelerini kullanıyor.

'Zaman kaybına tahammülümüz yok, yeni bir anayasa istiyoruz'

12 Eylül referandumunda sandık başına giden milyonlar gibi, yazar ve sanatçılar da artık yeni ve sivil bir anayasa hazırlamanın zamanının geldiğini söylüyor.
Ediz Hun (Sanatçı): "Referandumda oylanan maddeleri daha demokratik gördüğüm için 'evet' dedim. Türkiye kendisine yakışan; her şeyi içeren bir anayasa
yapmalı. Birlik ve beraberlik ruhu içerisinde yeni anayasa hazırlanmalı." Adalet Ağaoğlu (Yazar): Yeni anayasanın da vesayet altında olmaktan kurtarılması
ümidiyle referandumda 'evet' dedim. Çünkü 'evet'in önü açık!" Ahmet Yenilmez (Sanatçı): "O gün 'evet' demek tarihi bir vazifeydi. Gereğini yapmayanlar
ise tarih önünde hesap verecekler." Ahmet Özhan (Sanatçı): "Referandumdan sonra fark edilir demokratik adımlar atıldı. Bütün bunları sadece bir başlangıç
olarak görüyorum." Şanar Yurdatapan (Müzisyen): "Geçen bir yılda ordunun olması gereken yere gitmesi için yapılan değişiklikler hızlandı.

Engelli oğlum için 'evet' dedim

Türkiye, 12 Eylül 2010 tarihinde yapılan referandumda tarihi bir karara imza atarak, 26 maddelik anayasa değişikliğine onay verdi. Darbe anayasasından kurtulmak
isteyenler, daha demokratik bir Türkiye hayali kuranlar o gün 'evet' oyu kullandı. O gün 'evet' diyenlerden biri olan yazar Orhan Miroğlu, sadece siyasi
mülahazalarla oy kullanmadığını söylüyor. Miroğlu, "Siyasi bir tercih yaptığımı düşünüyorum. Bu referandum yıllar önce yapılmış olsaydı, oyum yine 'evet'
olacaktı. 12 Eylül referandumu, değişim sürecinde önemli bir merhale. Ancak oy verirken engelli oğlum Zerdeşt'i de düşündüm. Yaşı itibarıyla ilk kez 12
Eylül referandumunda oy kullanma hakkına sahip oldu. Konuşamıyor, ama ona anlatılan ve söylenen her şeyi anlıyor. Sandık başına gittiğimiz sabah Zerdeşt'e,
neye 'evet' diyeceğini anlatmaya çalıştım. 'Senin için bu anayasa değişikliği pozitif ayrımcılık getiriyor, evet oyu verirsen bu değişime katkı vermiş
olacaksın.' deyince gülümsedi ve bizimle gelmek istedi. Sandığa beraber gittik ve 'evet' oyu kullandık." diyor. Orhan Miroğlu, aradan bir yıl geçmesine
rağmen bu konuda önemli bir düzenleme yapılmadığını da hatırlatıyor. Referandumdan sonra yapılan seçimlerin AK Parti'ye yüzde 50 oy desteği ile önemli
görevler yüklediğini belirten Orhan Miroğlu, askeri vesayetin sona ermesi, yeni bir anayasanın yapılması, Kürt sorununun çözümü ve silahların susması konusunda
beklentisi olduğunu aktarıyor. Kürt sorununun çözümü, milli birlik ve kardeşlik projesi gibi yeni anayasa sürecinde de önemli bir mesafe alınamadığını
belirten Miroğlu, "Hükümet diyalog ve müzakere sürecini geniş tutmalı ve belli başlı aktörlerle sınırlamamalı. Aydınlar ve sivil topluma daha fazla yakın
durmanın çabası içinde olmalı. Çünkü bu taahhüdün gerçeğe dönüşmesi için, güçlü bir halk desteği söz konusu." diyor.

Hakkımda ihraç kararı verenlerle mahkemede hesaplaşacağım

12 Eylül referandumundan sonra yapısı değiştirilen Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), meslekten ihraç edilen hâkim ve savcılar hakkında verdiği
tarihî kararla yıllardır süren mağduriyetleri bitirdi. Üzüntüsü sevince dönenlerden biri de eski Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı Hüseyin Altın.
Seyfi Oktay'ın adalet bakanlığı döneminde çıkarılan Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun aleyhine kitap yazdığı için 1997'de meslekten men edilmişti. Yapılanları
gururuna yediremeyen Altın, meslekten atıldığını eşine bile söyleyememiş. İhraçtan kısa süre önce verdiği emeklilik dilekçesi sayesinde konuyu yakınlarından
gizlemeyi başarmıştı. Hakkındaki ihraç kararı kaldırılınca Altın'ın yıllar süren kâbusu da son buldu. Yaşadıklarını Zaman'a anlatan emekli savcı, o dönem
eşinin "Neden ayrıldın?" sorularına bir türlü cevap veremediğini söylüyor. "Artık gururla 'emekli savcıyım' diyebiliyorum." diyor. Yaşadığı baskılar sebebiyle
erken emekli olmak zorunda kaldığını anlatıyor. Altın, "Bu karar benim aklandığımı gösterir. Benim ihraç kararımda imzası olanlar hakkında maddi ve manevi
tazminat davası açmayı düşünüyorum. 11 yılın hesabını soracağım." ifadelerini kullanıyor.

Emekli Savcı Hüseyin Altın'ın eşi Suzan Altın, "Eşimin ihraç edildiğini, itibarı iade edildiği gün öğrendim." diyor. 14 yıl boyunca eşinin kendisinden ihraç
edildiğini sakladığını belirten Altın, "Bir şeylerin ters gittiğini yüzündeki üzüntüsünden seziyordum. Ama bugün bir başka gülüyor. Referandum sonrasında
14 yıllık hüzünlü bakışların yerini sevinç gözyaşları aldı." diyor.

Pasaportunu aldı, ilk yolculuk Çin'e

Referandum, iş dünyası için de yeni kapıların açılmasına imkân sağladı. 12 Eylül öncesi vergi borcu gerekçesiyle yurtdışına çıkamayan işadamı Ahmet Şenyıldız,
pasaportuna kavuşmanın mutluluğunu yaşıyor. Değişiklik sonrası yasağı kaldırılan 71 bin 516 kişiden biri olan Şenyıldız, ilk yolculuğunu gelecek ay Çin'deki
eşya fuarına yapacak. Ahmet Şenyıldız, İstanbul'da sürücü kursu işletmeciliği yapan ve Çin'den araçlara özel GPS DVD oynatıcısı ithalatı yapan bir işadamı.
Referandum öncesi vergi cezası borcu nedeniyle hakkında yurtdışına çıkma yasağı konulmuş. Bu yasaktan 16 Ağustos 2008'de bir iş gezisi için Çin'e gitmek
üzere havalimanına geldiğinde haberdar olduğunu söylüyor. Yurtdışına çıkamadığı için işadamlarıyla 2 yıl boyunca telefonla ticaret yapmak zorunda kaldığını
anlatıyor. Şenyıldız, "Yurtdışı yasağım varken ticaret yaptığım kişilerle görüştüğümde inanılmaz huzursuzluk duyuyordum. Ya beni tanışmak için çağırırlarsa
veya bir fuara davet ederlerse ne diyeceğim diye telaşlanırdım. Şimdi ise pasaportum elimde, ne zaman görüşmek isterlerse yurtdışına çıkabilirim. Referandum
değişikliği sonrası ilk iş olarak 10 yıllık bir pasaport çıkarttım. İlk seyahatim ekimde Çin'e olacak. Yasağım varken yurtdışında yapılacak fuarlara gidemiyor,
kimseyle konuşamıyordum.'' diyor.

Toplu sözleşme hakkını aldık, grev hakkı da istiyoruz

Memur-Sen Genel Başkanı Ahmet Gündoğdu, kendileri için 12 Eylül'ün milat olduğunu anlatıyor. Referandumda darbecilerin kirlettiği 12 Eylül tarihinin temizlendiğini
anlatıyor. Şunları söylüyor: "Milletin verdiği 'evet' oylarının kalıcı olması ve kurumsallaşması, topyekûn millet iradesinin saygın olması için yeni anayasa
zarureti var. Referandumdaki evet, 12 Eylül'ü millet iradesiyle temizledi. Topyekûn bir anayasa değişikliği bu milletin geleceğini garanti altına alacak,
daha sağlıklı bir yön çizmeye vesile olacak. Referandumdaki 'evet' 12 Eylül sisteminin millet iradesiyle barışması, demokrasiye yöneltme yönünde bir kırılma
noktasıydı. Artık bütün günlerin millet iradesiyle dolu dolu geçmesini sağlamamız lazım. Yargı reformu, toplu sözleşme, YAŞ kararlarının yargıya açılmasıyla
başlayan millete ait sistemin bütün mevzuatıyla millete döndürülmesi gerekiyor. 12 Eylül'e kadar memurların sadece örgütlenme hakkı vardı, toplu sözleşme
ve grev hakkı yoktu. Referandumla toplu sözleşme hakkı geldi, memurun uyarı ve kınama cezalarına yargı yolu açıldı. Yeni anayasayla da grev ve siyaset
hakkı istiyoruz."

12 Eylül mağduru valiler: Hak ve itibarımız iade edilsin

Vali Rıza Akdemir, 12 Eylül darbesinden sonra re'sen emekli edilen 33 validen biriydi. 30 yılı aşkın süre geçmesine rağmen hâlâ özlük haklarına kavuşamadı,
devletten iade-i itibar alamadı. "80 yaşına gelmişim. Bu bir ayıptır. Bu hukuk değildir. İnsanlığı, gökkubbeyi ayakta tutan haktır. Gözümün yaşı hiçbir
zaman akmadı. Hayatım hiçbir suç olmadan darmadağın oldu." diyen Akdemir, Ankara Bölge İdare Mahkemesi'ne başvurup haklarının iadesini istedi.

12 Eylül darbesinde idam edilen, işkence gören binlerce kişinin yanı sıra bir o kadarı da mesleğinden edildi. Bin 300 civarında üst düzey devlet görevlisi
re'sen emekliye ayrıldı. Birçoğu uzun yıllar sonra görevine geri döndü ancak bu süreden dolayı özlük haklarıyla ilgili ciddi kayıplar yaşandı, iade-i itibar
alamadılar. 12 Eylül darbesi sırasında hiçbir mahkeme kararı olmamasına rağmen görevlerinden uzaklaştırılan kamu görevlilerinden birisi olan dönemin İçişleri
Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ve Özlük Hakları Genel Müdürü eski Vali Rıza Akdemir ise bölge idare mahkemesinden gelecek olumlu cevabı bekliyor. Akdemir
gibi binlerce kişi idare mahkemelerine başvurmuş durumda, hatta vefat edenlerin vârisleri de hak arıyor. Anayasa ve yasalardaki engellerden dolayı birçok
benzer durumdaki kişi hak arayamıyordu. Ancak Akdemir gibi re'sen emekli edilen 33 validen bir diğeri Güngör Aydın'ın 20 yıllık hukuk mücadelesi bu yolu
açtı. Danıştay 11. Daire'de başvuruları reddolan Güngör Aydın'a ilişkin kararı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu temyiz etti. Bunun üzerine 11. Daire
konuyu Anayasa Mahkemesi'ne taşıdı. Aydın, Mahkeme Başkanı Haşim Kılıç ile görüşerek "Benim durumumdakilerin yaşı çok ilerledi. Bu davaya öncelik vermenizi
rica ediyorum." sözleri üzerine konuyu öne alan mahkeme, 3 Haziran 2010'da 12 Eylül darbe yönetiminin çıkardığı 2559 sayısı resen emeklilik yasasını esastan
görüşerek iptal etti. En son Elazığ valiliği yapan Aydın ve onun gibi binlerce mağdur 12 Eylülzede için emsal niteliğindeki bu karardan sonra birçok kişi
özlük haklarını geri istiyor, manevî tazminat talep ediyor.

ELAZIĞ'DA KONTRGERİLLAYA MÜSADE ETMEDİK

75 yaşındaki Güngör Aydın, bireysel olarak başlattığı mücadeleyi mahkeme kararıyla lehinde neticelendirdi. Aydın, 8 yıl 3 aylık maaş farkı ve bu sürenin
emekliliğe sayılmasını talep ediyor. Maliye Bakanlığı hakların verilmesi konusunda olumlu cevap verdi ancak Başbakanlık ve İçişleri Bakanlığı bürokratları
bu davanın reddini istiyor. Emekli vali, 12 Eylül referandumunda 'hayır' oyu vermiş ancak AK Parti'nin referandum sürecinde darbeye karşı vermiş olduğu
sözleri tutmasını bekliyor. Diğer arkadaşlarının mahkeme kararı olmadan iade-i itibar yapılması gerektiğini söylüyor.

12 Eylül darbesinden önce Elazığ valiliği yapan Güngör Aydın "Kontrgerilla, 1978 yılında Maraş olaylarını Elazığ'da yapmaya çalıştı ancak buna müsaade etmedik."
diyor. Sol kimliğiyle bilinen Güngör Aydın, CHP içinde de kontrgerillanın uzantılarının olduğunu, kendisini Elazığ valiliğinden bu güçlerin uzaklaştırdığını
düşünüyor.

Evren, hataları itiraf etmiş

Turgut Özal işbaşına geldikten sonra, "Hangi koltuktan kalkmışsam o koltuğa geri oturdum." diyen Rıza Akdemir, İçişleri Bakanlığı Müsteşar Yardımcılığı
görevine geri döndü. Bir süre sonra Balıkesir valiliği görevine geri geldi. Balıkesir'de bir programda Kenan Evren ile karşı karşıya geldi: "Yemekte 'Bakanlıktan
atılmama sebep kâğıdı imzaladınız' dedim. Şaşırdı, elindeki kadeh düşecek gibi oldu. Ben her şeyi bilemem, dedi. Her şeyi bilemediğiniz bir valiyi nasıl
emekli ettiniz, 33 insanın hayatını nasıl böldünüz dediğimde 'Bazı hatalar oluyor.' dedi."

Diyarbakır Cezaevi araştırma komisyonu kurulsun

Askerî vesayetin ülke yönetimine el koyduğu 12 Eylül 1980 darbesinden sonra insanlık suçlarına maruz kalanlar, Diyarbakır Cezaevi için araştırma ve adalet
komisyonu kurulmasını istedi. Diyarbakır Cezaevi önüne karanfil bırakan mağdurlar, yaşanan acıların hafiflemesi için işkence yapanların yargılanması gerektiğini
bir kez daha dile getirdi.

78'ler Girişimi 12 Eylül'de cezaevinde yaşanan dramlara dikkat çekmek amacıyla bazı sivil toplum kuruluşu ve siyasî partilerin katılımıyla yürüyüş düzenledi.
Terör örgütü PKK'nın 2008 yılında gerçekleştirdiği termoslu bomba olayının yaşandığı yerde inşa edilen Yaşam Hakkı Anıtı önünde bir araya gelen girişim
üyeleri ve STK temsilcileri, buradan Diyarbakır Cezaevi'ne kadar yürümek istedi.Diyarbakır Valiliği'nin izin vermemesi üzerine her kurumdan bir kişi olmak
şartıyla oluşturulan heyet, cezaevine kadar yürüdü.

Basın açıklaması yapan 78'ler Girişimi sözcüsü Ahmet Andıç, 12 Eylül askerî darbesinin mağduru olarak taleplerini şu şekilde sıraladı: "TBMM 12 Eylül gerçeğini
araştırma ve adalet komisyonu kurulmalı. 82 Anayasası tamamen kaldırılmalı. Demokratik, temel hak ve özgürlükleri güvence altına alan yeni bir anayasa
için tüm toplum kesimlerinin dahil olacağı bir çalışma başlatmalı."

Aynı koğuşta yatan Ülkücüler de Dev Yolcular da yeni anayasa istiyor

12 Eylül askeri darbesi sonrasında Dev-Yol Davası'nda yargılanan Nedim Soylu (59) ve MHP Adana Davası nedeniyle cezaevinde yatan Seyfi Atmalıoğlu (50) 31.
yılında darbenin izlerinin silinmesi için özgürlükçü bir anayasa yapılmasını istiyor. Mamak Cezaevi'nde kalan Soylu ile Atmalıoğlu'nun ortak beklentisi
ise özgürlükçü anayasanın bütün partilerin katılımıyla hazırlanarak darbenin izlerinin bir an önce silinmesi.

Nedim Soylu, örgüt yöneticiliği yapmak ve adam öldürmek suçlarından 13 yıl boyunca Sıkıyönetim Komutanlığı 2 No'lu Askerî Mahkemesi tarafından tutuklu yargılandığını
ve cezasının önce idama, daha sonra da müebbet hapse çevrildiğini söyledi. 12 Eylül sürecinin, Cumhuriyet tarihinin en karanlık ve utanç verici dönemi
olduğunu belirten Soylu, darbenin 31. yılında o dönemin ürünü olan bir anayasa ile yönetilmenin Türkiye'ye yakışmadığını anlattı. Soylu, "AK Parti, darbeci
yapılanmaya karşı durmanın simgesi haline geldi. Yapılan düzenlemeler çok önemli. Türkiye'de işkence kalktı." diye konuştu. Darbeci yapılarla mücadeleyi
asıl yapması gerekenlerin sosyal demokrat kültürden gelenler olması gerektiğini anlatan Soylu, "Darbeci zihniyetle mücadeleyi başka ülkelerde sol partiler
üstlendi. CHP de bir an önce AK Parti gibi özgürlükçü bir anayasa için inisiyatif almalı. Bu sürece ortak olmalı. Ülkücüleri Mamak'ta tanıdım. Kim işkence
görürse birbirimizin yarasını sarar ve su verirdik." dedi.

12 Eylül döneminde Adana Ülkücü Gençlik Derneği üyesi olan Seyfi Atmalıoğlu, 1978'de işlenen bir cinayetten dolayı tutuklandığını söyledi. Atmalıoğlu, "Anayasa
değişikliği Türkiye'nin çağı yakalaması noktasında büyük katkı sağlayacak. Toplumun bütün katmanlarıyla insana değer veren, insan haklarına saygılı, yeni
bir Anayasa'ya acil ihtiyaç var. Her iki kesimde de yetişmiş kadrolar vardı. Türkiye'nin kalkınmasında rol alacaklardı. Maalesef bu kadrolar Mamak cehenneminde
yok edildi." ifadelerini kullandı.

İdama götürülen arkadaşlarım, nişan yüzüklerini bana verdi

Niğde'nin Kemerhisar beldesinde yaşayan Ahmet Solak (56), 12 Eylül döneminde idama götürülen birçok ülkücü arkadaşının nişan yüzüklerini kendisine teslim
ettiğini söyledi. Solak, "Artık 12 Eylül'ler yaşanmasın. Bizim canımız yandı, neslimizin canı yanmasın." dedi.

Haksız yere idamla yargılanarak cezaevlerinde işkence çektiğini ifade eden Solak, gencecik arkadaşlarının kanlı gömleğini yıkadığını, idam edildiklerini
gördüğünü dile getirdi. "12 Eylül'ü hazırlayan zihniyete soruyorum, hiç mi vicdanlarınız sızlamıyor?" diye soran Solak, "Cezaevindeyken hep şunu hayal
ettim; eğer 12 Eylül'ün mimarı Kenan Evren mahkûm, ben gardiyan olsaydım, vicdanım sızlar, ona, bana yaptırdığı işkenceyi yapmazdım." dedi.

Cezaevinden çıktığında iş bulamadığını belirten Solak, "Nereye gidip iş başvurusu yaptıysam kırmızı zarflı personel diye işe almadı. Bana 12 Eylül'ü yaşatanları
Allah'a havale ediyorum. Hükümetimden, Kenan Evren ve onun gibi zihniyete sahip kişilere bir an önce cezasını vermesini istiyorum." diye konuştu.

Oğlu idam edilen anne: Yüreğimdeki ateş 31 yıldır sönmüyor

12 Eylül 1980 darbesinin ardından 18 yaşında tutuklanan ve 21 yaşında idam edilen Halil Esendağ'ın ailesi, oğullarının ölümünden sorumlu tuttukları 7. Cumhurbaşkanı
Kenan Evren'in yargılanmasını istiyor. Manisa'nın Saruhanlı ilçesi Gözlet köyünde yaşayan Halil Esendağ'ın babası Toker (77) ve annesi Mürüvvet Esendağ
(75), yıllardır çektikleri sıkıntıları hâlâ unutamadıklarını, idam edilen evlatlarının acısını yüreklerinde taşıdıklarını belirtti. Anne Mürüvvet Esendağ
ise evlat acısının tesellisinin olmadığını kaydederek, "Benim yüreğim yandı, yüreğimdeki ateş 31 yıldır sönmüyor. Kenan Evren, memleketi kurtarmak bahanesiyle
gencecik evlatlara kıydı. Ben yıllardır ağlıyorum. Ahirette iki elim yakasında olacak." dedi.

Baba Toker Esendağ ise o dönemde oğullarının avukatlığını, Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç'ın üstlendiğini söyledi. Kenan Evren hakkında geçen yıl suç
duyurusunda bulunduklarını vurgulayan Baba Esendağ, "12 Eylül sorumlularının cezasız kalmamasını diliyoruz.'' diye konuştu.

'12 Eylül'de oynanan oyunları göremedik, gençlerin diyalog kurması gerekiyor'

12 Eylül 1980 askerî darbesi öncesinde sağ görüşlü olarak Ülkü Ocakları'nda bulunan Yusuf Kenek (54), üniversite yıllarında cezaevinde elektrikli sandalyede
işkence gören arkadaşının karşısına oturtularak yaşananların izlettirildiğini söyledi. Kavgayı körüklemek için yüzlerce üniversite öğrencisinin okullardan
atıldığını belirten Kenek, gençliğin verdiği heyecanla üstlerinde oynanan oyunu göremediklerini ifade etti. Kenek, her dönemde kavgadan uzak durularak
diyalog içinde olunması gerektiğini vurgulayarak, gençlerin fikirleri ile insanları aydınlatması gerektiğinin altını çizdi.

12 Eylül 1980 askerî darbesi öncesi olaylara karışan yüzlerce öğrenciden birisi de Kocaeli'nde ikamet eden Yusuf Kenek. Gençliğin verdiği heyecanla o dönemki
olayları doğru şekilde analiz edemediklerini söyleyen Kenek şunları söyledi: "Ortak paydada buluşulmuş olsaydı bu ülkede bu kadar genç fidan biçilmezdi.
Gençler, tahsillerinin en iyisini yapmalı. Bu ülkeyi çok sevsinler. Dış güçlerin oyuncağı olmasınlar."